1
استادیار، گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2
استادیار گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
زمینه و هدف:تربیت دینی نقش بنیادینی در شکلگیری هویت معنوی و ارتقاء سلامت معنوی نوجوانان دارد. با توجه به نبود ابزار بومی و معتبر برای سنجش تربیت دینی دانشآموزان ایرانی، هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتباریابی پرسشنامهای چندبعدی در این زمینه بود. روش بررسی: این مطالعه در سال 1403 در شهر بیرجند با رویکرد اکتشافی متوالی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با تحلیل محتوای ۴۳ مصاحبه نیمهساختاریافته با متخصصان حوزه تربیت دینی که به روش نمونهگیری هدفمند انتخابشده بودند، سه مؤلفه شناختی، عاطفی و رفتاری استخراج گردید. بر اساس آن، پرسشنامه محقق ساخته ۲۷سؤالی طراحی شد. در بخش کمی، 486 نفر از دانشآموزان متوسطه اول شهرستان بیرجند، به روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای و بر اساس جدول Krejci و Morganانتخابشده و پرسشنامه طراحیشده را پاسخ دادند. درنهایت، روایی صوری و محتوایی (CVI و CVR) و تحلیل عاملی تائیدی با استفاده از نرمافزارهای SPSS و LISREL بررسی شد. یافتهها:روایی محتوایی پرسشنامه با شاخصهای CVR و CVIتائید شد. تحلیل عاملی تائیدی ساختار سهبعدی را تائید کرد (RMSEA=0.064، CFI=0.98، χ²/df=2.96). پایایی ابزار با استفاده از آلفای کرونباخ برای مؤلفههای شناختی (0.919)، عاطفی (0.927)، رفتاری (0.927) و کل پرسشنامه (0.971) در سطح بسیار مطلوب گزارش شد. نتیجهگیری:پرسشنامه طراحیشده دارای ویژگیهای روانسنجی مطلوبی بوده و میتواند بهعنوان ابزاری معتبر برای سنجش تربیت دینی و ارتقاء سلامت معنوی نوجوانان در برنامههای تربیتی و آموزشی مورداستفاده قرار گیرد.
1.Mahammatkosimovna QF. Criteria for the formation of spiritual education of students. Asian Journal of Multidimensional Research, 2021; 10(5): 322-26.https://doi.org/10.5958/2278-4853.2022.00157.4
2.Faraji A, Khalily M, Naghibzadeh Z, Kazeminia F, Kazeminia M. The effect of religious-spiritual education and care on the life quality of Iranian elderly: A systematic review and meta-analysis. Journal of religion and health, 2023; 62(5): 3042-69.https://doi.org/10.1007/s10943-023-01796-6
3.Pandya SP. Adolescents raised by single parents: Examining the impact of spiritual education lessons on school connectedness, wellbeing, and resilience. Children and Youth Services Review, 2023; 148, 106885.https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2023.106885
4.Bagherpur M, Abdollahzadeh H, Eskandary Rad M, Kolagar M. Effectiveness of spirituality-based problem solving on moral responsibility, and spiritual education of students. International Journal of Children's Spirituality, 2022; 27(1): 10-22.http://dx.doi.org/10.1080/1364436X.2021.1982679
5.Khusanov B. The Role of Promotional Technologies in Preparing Adolescents for Social and Spiritual Life in Families. European Journal of Humanities and Educational Advancements, 2023; 4(5): 61-63.https://scholarzest.com/index.php/ejhea/article/view/3608
6.Fakhritdinovich SF. The Role of Spiritual and Moral Education in Eliminating Negative Manifestations in Adolescent Behavior. European Journal of Humanities and Educational Advancements, 2023; 4(10): 121-24.https://scholarzest.com/index.php/ejhea/article/view/4030
7.Dzhumabayeva GA, Amanova GM. The Role of Spiritual Education of Schoolchildren in the Development of Society. In Lifelong Learning in Central Asia: Relevance of the Fourth Industrial Revolution (pp. 209-215). Singapore: Springer Nature Singapore; 2025.https://doi.org/10.1007/978-981-96-1941-2_20
8.Viftrup DT, Aagaard AS. Spiritual Education of Children in a Post-Secular Context in the 21st Century: A Discussion Paper. Religions, 2025; 16(7): 827-35.https://doi.org/10.3390/rel16070827
9.Alia D, Saepudin S. the integration of digital era spiritual education and its influence on the personality of students of madrasah tsanawiyah negeri 1 lubuk linggau. Edukasi Islami: Jurnal Pendidikan Islam, 2024; 13(04): 849-60.https://www.jurnal.staialhidayahbogor.ac.id/index.php/ei/article/view/6488
10.Gozali A. Islamic Religious Education and the Formation of Adolescent Self-Identity. Civic Engagement and Social Education Journal, 2025; 2(2): 98-108.https://journalakasha.com/cesej/article/view/313
11.Manna S, Udayaraj A, Grover S, Kumar V. Spiritual Health and Its Determinants Among Urban Adolescents in Northern India: A Cross-Sectional Survey. Cureus, 2024; 16(4): 126-37. https://doi.org/10.7759/cureus.58609
12.Naghmeh R, Sadat Hoseini AS, Dehghan Nayeri N. Spiritual Health Consequences from the Iranian Adolescents’ Perspective. Journal of religion and health, 2024; 63(1): 344-55.https://doi.org/10.1007/s10943-023-01911-7
13.Faraji K, Khoshnavay Fomani F, Mirlashari J, Ansary Z, Fisher J. Spiritual health and life orientation to measure the psychometric properties of the Persian spiritual well-being among Iranian adolescents: A methodological study. Journal of Nursing Advances in Clinical Sciences, 2024; 2(2): 77-84.https://doi.org/10.32598/JNACS.2411.1077
14.Rakhshani T, Keshtkar R, Kamyab A, Mohammadkhah F, Khani Jeihooni A. The spiritual health of parents and their role in preventing children’s addiction using the theory of planned behavior. International Journal of Adolescence and Youth, 2024; 29(1): 2319836.https://doi.org/10.1080/02673843.2024.2319836
15.Rakhshani T, Saeedi P, Kashfi SM, Bazrafkan L, Kamyab A, Khani Jeihooni A. The relationship between spiritual health, quality of life, stress, anxiety and depression in working women. Frontiers in Public Health, 2024; 12: 1366230.https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1366230
16.Francis LJ, Lankshear D, Eccles E. Introducing the Junior Spiritual Health Scale (JSHS): assessing the impact of religious affect on spiritual health among 8-to 11-year-old students. International journal of children's spirituality, 2021; 26(4): 199-213.https://doi.org/10.1080/1364436X.2021.1968801
17.Marzoughi R, Jahani J, Sheikholeslami R, Dehghani Y. The construction and validation of the religious education assessment scale of the Second Grade Secondary School Based on the Religious Education Theory of Glo-calized Space-Based Model. Journal of Islamic Education, 2019; 14(30): 81-104.https://doi.org/10.30471/edu.2019.1598 (In Persian)
18.Tahmasebzadeh-Sheykhlar D, Azimpour E. Factor Structure Test and Internal Consistency Measurement of a Questionnaire about the Educational Factors Affecting Religious Education of Students. Qaiie, 2019; 4(1): 65-86. http://dx.doi.org/10.29252/qaiie.4.1.65 (In Persian)
19.Zhang Y. Intervention effect of Marxist spiritual education on patients with borderline personality disorder. CNS Spectrums, 2023; 28(S2): S99-S99. https://doi.org/10.1017/S1092852923005011
20.Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 1970; 30(3): 607-10. https://psycnet.apa.org/record/1971-03263-001
21.Asadi Younesi M, Khaksar Azghandi A, Ghasemi S A. Validation of teacher Immediacy scale (non-verbal) in the classroom. Quarterly of Educational Measurement, 2024; 15(58): 159-189. https://doi.org/10.22054/jem.2025.77717.3521 (In Persian)
22.Souza MT, Araújo LC, Silva AE, Trotte LAC, Gesteira ECR. Spirituality and religiosity in children, adolescents and their families in a vulnerable context: a scoping review. Rev Bras Enferm. 2024; 77(5): e20230425. https://doi.org/10.1590/0034-7167-2023-0425
23.Hawks SR, Hull ML, Thalman RL, Richins PM. Review of spiritual health: definition, role, and intervention strategies in health promotion. American journal of Health promotion, 1995; 9(5): 371-78.https://doi.org/10.4278/0890-1171-9.5.371
24.Leung CH, Pong HK. Cross-sectional study of the relationship between the spiritual wellbeing and psychological health among university students. PloS one, 2021; 16(4): e0249702.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0249702
ملاحسنی,فاطمه و جلیلی,حمیده . (1404). توسعه و اعتباریابی پرسشنامه سنجش تربیت دینی نوجوانان ایرانی: گامی در جهت بهبود سلامت معنوی. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9(4), 329-341.
MLA
ملاحسنی,فاطمه , و جلیلی,حمیده . "توسعه و اعتباریابی پرسشنامه سنجش تربیت دینی نوجوانان ایرانی: گامی در جهت بهبود سلامت معنوی", سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9, 4, 1404, 329-341.
HARVARD
ملاحسنی فاطمه, جلیلی حمیده. (1404). 'توسعه و اعتباریابی پرسشنامه سنجش تربیت دینی نوجوانان ایرانی: گامی در جهت بهبود سلامت معنوی', سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9(4), pp. 329-341.
CHICAGO
فاطمه ملاحسنی و حمیده جلیلی, "توسعه و اعتباریابی پرسشنامه سنجش تربیت دینی نوجوانان ایرانی: گامی در جهت بهبود سلامت معنوی," سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9 4 (1404): 329-341,
VANCOUVER
ملاحسنی فاطمه, جلیلی حمیده. توسعه و اعتباریابی پرسشنامه سنجش تربیت دینی نوجوانان ایرانی: گامی در جهت بهبود سلامت معنوی. فصلنامه علمی - پژوهشی, 1404; 9(4): 329-341.
