هدف ازپژوهش حاضر بررسی تحول مفهوم خدا در نزد هندوئیزم، با توجه به تاثیر شرایط و اوضاع مختلف است. انتخاب این متون از این جهت بوده است که؛ در آنها سیر اندیشه انسانی به وضوح نمایان است زیرا نتیجه کوشش فکری انسان های بسیار در زمان طولانی و شرایط گوناگون است. در اولین دسته از این متون، یعنی وداهای چهارگانه که مهمترین آنها ریگ ودا است؛از خدایان بسیاری سخن رفته است که بیشتر نمایانگر پدیده های طبیعی هستند . تحولی که در پایان ریگ ودا رخ  داده است؛ باور به خدایان مجرد و انتزاعی مانند پرجاپتی( ) و ویشوه کرمن( ) است که پیشتر به عنوان صفاتی برای خدایان به کار می‌رفتند.  این روند انتزاعی شدن خدایان اگرچه در براهمنه ها( ) ادامه نیافت اما دربرجسته شدن مفهوم قربانی و تحول آن  درآرنیکه ها ( ) و اوپانیشادها( )  تاثیر بسزایی داشت. در واقع درونی شدن قربانی نتیجه ترجیح دادن مراقبه، تمرکز، ریاضت و حبس نفس و شعائر و آداب طولانی و ملال آور پیشین است .در این متون راه دست یافتن به حقیقت و پرستش واقعی آن، نه اعمال که شیوه درست ،زدودن ناخالصی ها و برطرف کردن افکار ناصواب و اوهام است.چنین افکاری در اوپانیشادها به ویژه  ریگ ودا می باشند به اوج خود می رسد.در اوپانیشادها حقیقت مطلق ،برهمن است که شامل دوجنبه دست نایافتنی و توصیف ناپذیر آن (نیرگونا)( ) و دیگری ساگونا ( ) یا جنبه ملموس آن که هستی در کلیت آن است.