سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت

سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت

تبیین روایت "کما تَدینُ تُدانُ" و ریشه‌های آن در مطالعات روانشناختی با نگاهی به حقوق خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا لامع 1
صالحه پیریایی 2
1 استادیار فقه و حقوق دانشکده رفاه، تهران، ایران
2 استادیار روانشناسی دانشکده رفاه، تهران، ایران
چکیده
هدف: قاعده «کما تدین تدان» حاوی یک اصل حاکم بر رفتارهای بشری است، نشانگر وجود ارتباط بین رفتار انسان با دیگران و بازخوردی که دریافت می‌کند. هدف این پژوهش ضمن تبیین این قاعده، به ویژه در روابط خانوادگی، بر یافتن نظریه‌های روانشناختی-اجتماعی معاصر در اثبات تأثیر رفتار انسان بر پیامدهایی که دریافت می‌کند، تمرکز دارد.

روش بررسی: این پژوهش به صورت کتابخانه‌ای و با روش توصیفی-تحلیلی و بررسی اسناد قرآنی و روائی و با مطالعه نظرات روانشناسان معاصر و تطبیق و تحلیل این دو زمینه صورت گرفته‌است.

یافته‌ها: یافته‌های پژوهش حاکی از آن بود که در آموزه‌های دینی قاعده «کما تدین تدان» بر رفتار انسان‌ها به ویژه در حیطه روابط خانوادگی حکومت دارد. از طرف دیگر نظریه شناختی-اجتماعی بندورا با طرح مفهوم «فورچوئیتی» حاکی از تأثیر رفتار انسان بر پیامدهایی است که خود یا نسل او دریافت می‌کند.

نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش طبق قاعده «کما تدین تدان» رفتار انسان به ویژه در روابط خانوادگی بر سرنوشت خود او یا خانواده و نسل او تأثیر می‌گذارد. رابطه مردان با زنان خارج از چارچوب خانواده موجب آسیب خانواده مرد در زمان حال یا در نسل او می‌گردد. این موضوع در نظریات شناختی-اجتماعی روانشناسان معاصر نیز مورد مطالعه قرار گرفته‌است . بندورا با طرح مفهوم شانس در نظریه یادگیری شناختی-اجتماعی نشان داده‌است که رفتارهای انسانی می‌توانند پیامدهایی را ایجاد کنند که دیر یا زود به گونه‌ای بازتاب یافته، خود فرد یا حتی نسل‌های بعدی را تحت تأثیر قرار دهد.
کلیدواژه‌ها
بندورا
خانواده
شانس
قاعده «کما تدین تدان»
  1. Mousavi Sabzevari, S. A. (1414 AH). Mawahib al-Rahman fi Tafsir al-Qur’an (Vol. 7). Beirut: Mu’assasat Ahl al-Bayt. [Persian]
  2. Koleini, M. ibn Ya‘qub (1407 AH). Al-Kafi (Vol. 5). Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya. [Persian]
  3. Bandura, A. (1982). The psychology of chance encounters and life paths. American Psychologist, 37(7), 747–755.
  4. Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 52, 1–26.
  5. Bandura, A. (2006). Toward a psychology of human agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164–180.
  6. Hertwig, R., Pleskac, T. J., & Pachur, T. (2019). Taming uncertainty. Cambridge, MA: MIT Press.
  7. Hoffmann, F., Frederiks, E. R., & Fiedler, K. (2022). Micro-level daily events and behavior change. Current Directions in Psychological Science, 31(4), 287–294.
  8. Farahidi, K. ibn Ahmad (n.d.). Al-‘Ayn (Vol. 8). Iraq: Dar al-Hijra. [Persian]
  9. Mahna, A. A. (n.d.). Lisan al-Lisan (Vol. 1). Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya. [Persian]
  10. Ardakani, M. A. (n.d.). Asrar al-Tawhid (Persian translation of Tawhid al-Saduq). Tehran: ‘Ilmiyya Islamiyya. [Persian]
  11. Horr al-‘Amili, M. ibn Hasan (1374 SH). Wasa’il al-Shi‘a (Vol. 20). Iran: Mu’assasat Al al-Bayt li-Ihya’ al-Turath. [Persian]
  12. Majlesi, M. B. (1363 SH). Mir’at al-‘Uqul (Vol. 8). Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya. [Persian]
  13. Majlesi (I), M. T. (1406 AH). Rawdat al-Muttaqin. Iran: Bunyad Koushanpour. [Persian]
  14. Shaykh Baha’i, M. ibn Husayn (1415 AH). Miftah al-Falah. Qom: Jami‘at al-Mudarrisin. [Persian]
  15. Saduq, M. ibn ‘Ali (1363 SH). Man La Yahduruhu al-Faqih (Vol. 4). Qom: Jami‘at al-Mudarrisin. [Persian]
  16. Saduq, M. ibn ‘Ali (1361 SH). Ma‘ani al-Akhbar (Vol. 1). Qom: Jami‘at al-Mudarrisin. [Persian]
  17. Qomi, Q. Sa‘id (1415 AH). Sharh Tawhid al-Saduq. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. [Persian]
  18. Mazandarani, M. S. (1342 SH). Sharh al-Kafi (Vol. 8). Tehran: Al-Maktaba al-Islamiyya. [Persian]
  19. Nouri, M. T. (1408 AH). Mustadrak al-Wasa’il (Vol. 12). Lebanon: Mu’assasat Al al-Bayt li-Ihya’ al-Turath. [Persian]
  20. Baumert, A., Gollwitzer, M., & Oettingen, G. (2019). The psychology of moral action. Journal of Experimental Psychology: General, 148(3), 403–417.
  21. Grusec, J. (2011). Socialization processes in the family. Annual Review of Psychology, 62, 243–269.
  22. Maccoby, E. (2015). Historical overview of socialization research. Developmental Psychology, 51(3), 340–350.
  23. Cushman, F. (2020). Moral learning: Psychological and computational perspectives. Annual Review of Psychology, 71, 263–288.
  24. Muthukrishna, M., Henrich, J., & Slingerland, E. (2021). Cultural evolutionary approaches to moral behavior. Current Opinion in Psychology, 44, 71–77.
  25. Smith, L. B., & Gasser, M. (2020). The development of embodied cognition. Annual Review of Psychology, 71, 165–189.
  26. Vohs, K. D., & Baumeister, R. F. (2018). Handbook of self-regulation: Research, theory, and applications (3rd ed.). New York: Guilford Press.
سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت
دوره 10، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 17-29