2
کارشناسی ارشد رشته روان شناسی اسلامی گرایش مثبت گرا، دانشگاه پیام نور. تهران. ایران
3
دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
زمینه و هدف: تعداد کودکان مبتلا به اختلال طیف اتیسم در جهان رو به افزایش و استیگمای اتیسم یک چالش شایع برای مادران در مراقبت از فرزندانشان است. استیگمای اتیسم، سلامت روان والدین را تحت تأثیر قرار میدهد و باعث تضعیف عزتنفس و افزایش اضطراب و سایر اختلالات خلقی در آنها میشود. توانمندسازی این مادران ضروری است. هدف این پژوهش تعیین اثربخشی آموزش روانشناسی مثبت نگر با رویکرد اسلامی بر توانمندسازی خانوادههای افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما بود. روش بررسی: روش پژوهش، نیمه آزمایشی پیشآزمون- پسآزمون با گروه گواه است. جامعه آماری، مادران دارای فرزند با اختلال طیف اتیسم تحت پوشش سازمان بهزیستی شهرستان ریشهر تهران بودند. 30 نفر از مادران دارای فرزند اتیسم، به روش نمونهگیری در دسترس انتخابشده و بهصورت تصادفی در گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. ابزار سنجش پرسشنامههای «استیگمای درونی شده در مادران دارای فرزند اتیسم» رضایی و همکاران (1394)، عزتنفس رزنبرگ (1965) و سلامت عمومی گلدبرگ وهیلر (1979) بود.دادهها با استفاده از نرمافزار spss27در دو سطح آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (تحلیل کوواریانس) تجزیهوتحلیل شد. یافتهها:نتایج نشان دادند آموزش مثبت نگری اسلامی بر افزایش سلامت روان، عزتنفس مادران و کاهش احساس استیگما مؤثر است. نتیجهگیری: با توجه به تأثیر پروتکل توانمندسازی خانوادههای افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما با رویکرد روانشناسی اسلامی-مثبت نگر استفاده از آن پیشنهاد میشود.
1. American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders-V-TR. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2023. Available from: https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
2. Lord C, Elsabbagh M, Baird G, Veenstra-Vanderweele J. Autism spectrum disorder. The lancet. 2018;392(10146):508-20. Available from: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31129-2
3. Rezaei Dehnavi S, Hemati Alamdarloo G. The Impact of Perceived Stigma on Mental Health of Mothers of Children with Autism Spectrum Disorders. Journal of Family Research. 2015;11(1):123-39. (In Persian) Available from: https://jfr.sbu.ac.ir/article_96632.html?lang=en
4. Kim SY, Cheon JE, Gillespie-Lynch K, Kim YH. Is autism stigma higher in South Korea than the United States? Examining cultural tightness, intergroup bias, and concerns about heredity as contributors to heightened autism stigma. Autism. 2022;26(2):460–72. Available from: https://doi.org/10.1177/13623613211029920
5. Chan KS, Lam CB. Self-stigma among parents of children with autism Spectrum disorders. Res Autism Spectrum Dis. 2018;48:44–55. Available from: https://doi.org/10.1016/j.rasd.2018.01.008
6. Zhou G, Li X, Qiao S, Shen Z, Zhou Y. HIV symptom management self-efficacy mediates the relationship of internalized stigma and quality of life among people living with HIV in China. J Health Psychol. 2020;25(3):311-21. Available from: https://doi.org/10.1177/1359105317718619
7. Saleh MA, Hashim H, Mohamed NN, Abd Almisreb A, Durakovic B. Robots and autistic children: a review. Period Eng Nat Sci. 2020;8(3):1247-62. Available from: http://dx.doi.org/10.21533/pen.v8i3.1452
9. Kinnear S, Link B, Ballan M, Fischbach R. Understanding the experience of Stigma for parents of children with autism spectrum disorder and the role Stigma plays in families’ lives. J Autism Dev Disord. 2016;46(3):942-53. Available from: https://doi.org/10.1007/s10803-015-2637-9
10. Ahmadnia S, Sherafat Taghikhan K, Tavakoli S. The Experience of Social Stigma and the Spoiled Identity of Mothers with Autistic Children. Iranian Journal of Social Problems. 2017;8(1):103-17. (In Persian) Available from: https://ijsoc.ut.ac.ir/article_63469.html?lang=en
11. Safiri Hassan Abadi S, Safiri Hasanabadi S, Shahsavari MR. Affiliate Stigma in First and Second Degree Relatives of People with Disabilities. Social Cognition. 2021;10(19):197-210. (In Persian) Available from: https://sc.journals.pnu.ac.ir/article_7921.html?lang=en
12. Chen X, Tong J, Jiang B, Ma S, Wang X, Sun X, et al. Courtesy stigma among primary caregivers of children with autism spectrum disorder in eastern China. Front Psychiatry. 2023;14:1236025. Available from: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1236025
13. Attaullah S, Khalil S, Qamar RF. Mediating role of perceived stigma and camouflaging in relationship between autistic identity and well-being among autistic adults. J Dev Soc Sci. 2023;4(3):821-31. Available from: https://doi.org/10.47205/jdss.2023(4-III)75
14. Ng CSM, Ng SSL. A qualitative study on the experience of stigma for Chinese parents of children with autism spectrum disorder. Sci Rep. 2022;12(1):19550. Available from: https://doi.org/10.1038/s41598-022-23122-y
15. Chu SY, Park H, Lee J, Shaharuddin KKB, Gan CH. Self‐stigma and its associations with stress and quality of life among Malaysian parents of children with autism. 2020. Available from: https://doi.org/10.1111/camh.12389
17. Recio P, Molero F, García-Ael C, Pérez-Garín D. Perceived discrimination and self-esteem among family caregivers of children with autism spectrum disorders (ASD) and children with intellectual disabilities (ID) in Spain: The mediational role of affiliate stigma and social support. Res Dev Disabil. 2020;105:103737. Available from: https://doi.org/10.1016/j.ridd.2020.103737
18. Khan M, Sultana R, Farooq U, Asif M. The Stigma of Intellectual Disability in Pakistan: A Systematic Review. J Intellect Disabil. 2023;27(4):467-480. https://doi.org/10.1177/17446295231183600
19. Ye Y, Deng T, Chen M, Huang B, Ji Y, Feng Y, et al. Relationship between affiliate stigma and family quality of life among parents of children with autism spectrum disorders: The mediating role of parenting self-efficacy. Arch Psychiatr Nurs. 2024;50:1-8. Available from: https://doi.org/10.1016/j.apnu.2024.04.005
20. Zhou T, Wang Y, Yi C. Affiliate stigma and depression in caregivers of children with autism spectrum disorders in China: Effects of self-esteem, shame and family functioning. Psychiatry Res. 2018;264:260–5. Available from: https://doi.org/10.1016/j.psychres.2018.03.071
21. Wang S, Wu T, Liu J, Guan W. Relationship between perceived discrimination and social anxiety among parents of children with autism spectrum disorders in China: The mediating roles of affiliate stigma and perceived social support. Res Autism Spectr Disord. 2024;111:102310. Available from: https://doi.org/10.1016/j.rasd.2024.102310
22. Botha M, Dibb B, Frost DM. ‘Autism is me’: an investigation of how autistic individuals make sense of autism and stigma. Disabil Soc. 2022;37(3):427-53. Available from: https://doi.org/10.1080/09687599.2020.1822782
23. Lodder A, Papadopoulos C, Randhawa G. Stigma of living as an autism carer: a brief psycho-social support intervention (SOLACE). Study protocol for a randomized controlled feasibility study. Pilot Feasibility Stud. 2019;5(1):34. Available from: https://doi.org/10.1186/s40814-019-0425-6
24. Taremi S, Farhangi A, Abbaspour Azar Z, Hobi MB. Construction of Therapeutic Plan (Autism Integrated Treatment Program with Family) and Comparison of the Effectiveness of (Multiple Special Skills Training) on Perceived Stress Reactivity in Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder. Islamic lifestyle with a focus on health. 2021;5(4):549-62. (In Persian) Available from: https://islamiclifej.com/article-1-1052-fa.html
25. Rashidzade A, Beyrami M, Touraghashemi T, Mirnasab MM. The effect of teaching positive thinking skills based on spiritual resources and religious beliefs on resilience and psychological well-being of mothers with autistic children. Women and Family Studies. 2019;43(12):59-83. (In Persian) Available from: https://cwfs.atu.ac.ir/article_11565.html?lang=en
26. Hosein Abadi S, Pourshahryari M, Zandipour T. Effectiveness of positive psychology on psychological well-being of mothers of autistic children. Empowering Exceptional Children. 2017;8(21):54-60. (In Persian) Available from: https://journals.atu.ac.ir/article_8926.html?lang=en
27. Ahmadi K, Rizvani SZ. Investigating self-esteem from the perspective of Islam and psychology. 2019;1:7-27. (In Persian)
28. Moghtader L, Mehrgan B. The Positive Impact of Quranic Teachings on Hope and Happiness in Adolescents. Quran and Medicine. 2019;4(5):36-42. (In Persian) Available from: https://quranmed.com/article-1-218-fa.html
29. Akbari T, Parzour P. Effectiveness of intervention based on positive thinking with emphasis on Islamic teachings on resilience and life satisfaction of parents of children with learning disabilities. Learning Disabilities. 2019;10(1):31-7. (In Persian) Available from: https://ldu.journals.ikiu.ac.ir/article_1721.html?lang=en
30. Rezaei Dehnavi S, Nouri A, Jafari S, Faramarzi S, Salar A. Study of the phenomenon of stigma (social stigma) in mothers with children with Down syndrome in Isfahan: A psychosocial approach. Family Research. 2010;5(3):323-35. (In Persian) Available from: https://jfr.sbu.ac.ir/article_96632.html?lang=en
31. Taghavi MR. Validity and reliability of the General Health Questionnaire (GHQ). Psychology. 2001;20(5):381-98. (In Persian)
32. Mohammadi N. Preliminary investigation of the validity and reliability of Rosenberg's self-esteem scale. Dev Psychol (Iranian Psychologists). 2005;1(4):0-0. (In Persian) Available from: https://sid.ir/paper/512632/fa
33. Khaki Z, Rezaei Dehnavi S. Compilation and validation of the protocol for empowering the families of autistic people against the perceived stigma with the approach of Islamic-positive psychology. Journal of Religion and Health. 2025. (In Persian) Available from: https://jrh.mazums.ac.ir/
رضایی دهنوی,صدیقه , خاکی,زینب و ربیع,وجیهه . (1404). اثربخشی آموزش توانمندسازی مادران افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما با رویکرد روانشناسی اسلامی مثبت نگر. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9(4), 301-312.
MLA
رضایی دهنوی,صدیقه , , خاکی,زینب , و ربیع,وجیهه . "اثربخشی آموزش توانمندسازی مادران افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما با رویکرد روانشناسی اسلامی مثبت نگر", سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9, 4, 1404, 301-312.
HARVARD
رضایی دهنوی صدیقه, خاکی زینب, ربیع وجیهه. (1404). 'اثربخشی آموزش توانمندسازی مادران افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما با رویکرد روانشناسی اسلامی مثبت نگر', سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9(4), pp. 301-312.
CHICAGO
صدیقه رضایی دهنوی, زینب خاکی و وجیهه ربیع, "اثربخشی آموزش توانمندسازی مادران افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما با رویکرد روانشناسی اسلامی مثبت نگر," سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت, 9 4 (1404): 301-312,
VANCOUVER
رضایی دهنوی صدیقه, خاکی زینب, ربیع وجیهه. اثربخشی آموزش توانمندسازی مادران افراد مبتلا به اتیسم علیه احساس استیگما با رویکرد روانشناسی اسلامی مثبت نگر. فصلنامه علمی - پژوهشی, 1404; 9(4): 301-312.
