سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت

سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت

زمان‌بندی تغذیه در سبک زندگی مومنانه بر پایۀ قرآن و حدیث (نقدی بر انگارۀ حذف ناهار در سبک زندگی اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مصطفی همدانی
سطح 4 حوزۀ علمیه؛ دکترای ارتباطات و استاد سطوح عالی حوزۀ علمیۀ قم، قم، ایران
چکیده
اسلام بر سلامت همه‌جانبۀ انسان تاکید دارد و یکی از ابعاد مورد نظر اسلام، سلامت جسم است و در این میان ارائۀ الگویی مناسب برای تغذیه، نقش به‌سزایی در سلامت تن دارد. در زمان معاصر که الگوها و مکاتب بهداشت و حفظ‌الضحه در سراسر جهان به رقابت با الگوی رایج پرداخته‌اند، الگوی اسلامی نیز جایگاه خوبی در ذهن و عمل مسلمانان یافته که شایسته است مسائل این حوزۀ نوپدید بر پایۀ روش‌های موجه از قرآن و حدیث پاسخ‌یابی شوند. یکی از موضوعات مهم در این حوزه، بحث زمان‌بندی تغذیه است که برخی محققان چنین برداشت کرده‌اند که الگوی اسلامی با وعدۀ ناهار مخالف است. . تحقیق فرارو این مساله را با صورت‌بندی پرسشی کاویده که: الگوی مطلوب زمان‌بندی تغذیه بر پایۀ قرآن و حدیث چیست؟ تحقیق فرارو این مساله را با کمک روش-های اجتهاد چون فحص کامل وتحلیل روشمند ادله با صورت‌بندی پرسشی کاویده که: الگوی مطلوب زمان‌بندی تغذیه بر پایۀ قرآن وحدیث چیست؟ نتایج حاصل‌شده چنین است: علاوه بر چیز مختصری که توصیه شده بعد از نماز صبح میل شود، دو وعدۀ غذایی برای سلامتی خیلی مهم هستند که اولی «غداء» (با دال) در حدود ساعت ده (نه تا یازه) قبل از ظهر است و دیگری بعد از نماز عشاء که «عَشاء» نام دارد. البته در زمان صدور این روایات نیز تا وعدۀ اول پخته و آماده شود چیزی اندک، آماده و غیرپختنی به عنوان پیش‌غذا صرف می‌کردند که در مجموع می‌توان گفت سه وعده مصرف می-کردند.
کلیدواژه‌ها
اخلاق تغذیه
تغذیه
حذف ناهار
سبک زندگی مؤمنانه
طب اجتهادی اسلامی
  1. ابن اشعث، محمد بن محمد، الجعفریات، تهران: مکتبة النینوى الحدیثة، بى تا.
  2. ابن درید، محمد بن حسن، جمهرة اللغة، بیروت: 1988 م.
  3. ابن سیده، على بن اسماعیل، المحکم و المحیط الأعظم، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1421 ق.
  4. ابن سیده، على بن اسماعیل، المخصص، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی­تا.
  5. ابن طیفور، احمد بن أبی طاهر، بلاغات النساء، قم: الشریف الرضی، بى تا.
  6. ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1404 ق.
  7. ابن قاسم حسینی عاملی، سید محمد بن محمد، المواعظ العددیّة، قم: طلیعه نور، 1384 ش.
  8. ابنا بسطام، عبدالله و حسین، طبّ الأئمة علیهم‌السلام، قم: دار الشریف الرضی، 1411 ق.
  9. ابن­عساکر، علی بن الحسن، تاریخ دمشق، بیروت: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، 1415 ق
  10. ازهرى، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1421 ه.ق.
  11. اسمیت، ادوارد و سوزان نولن و باربارا فردریکسون و جفری لافتس، زمینه روان‌شناسی هیلگارد، ترجمه نصرت‌الله پور افکاری، تهران: نشر شهر آب، 1385 ش.
  12. امام خمینى، سید روح‌الله موسوى، توضیح المسائل (محشّٰى - امام خمینى)، 2 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، هشتم، 1424 ه‍ ق
  13. انصاری، مرتضی، فرائد الاصول، چاپ نهم، قم: مجمع‌ الفکر الاسلامی، 1428 ق.
  14. آبزن، احمد، مقالۀ تغذیه ازنظر قرآن، سنت و طب، بنیاد پژوهش‌های قرآنى حوزه و دانشگاه، مجموعه مقالات قرآن و طب، 3 جلد، مؤسسه انتشاراتى بنیاد پژوهش‌های قرآنى حوزه و دانشگاه-دانشگاه شاهد - مشهد مقدس-مشهد مقدس، چاپ: اول، 1385 ه.ش.
  15. آلوسى سید محمود، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415 ق.
  16. برقى، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم: دارالکتب الإسلامیة، 1371 ق.
  17. بیهقی، ابوبکر احمد بن حسین، معرفة السنن و الآثار، جامعة الدراسات الإسلامیة (کراتشی-باکستان)، دار قتیبة (دمشق-بیروت)، دارالوعی (حلب-دمشق): دارالوفاء (المنصورة-القاهرة)، 1412 ق.
  18. بیهقی، أحمد بن حسین، شعب آلایمان، ریاض: مکتبة الرشد للنشر والتوزیع، چاپ اول، 1423 ق.
  19. پارسا، محمد، روانشناسی انگیزش و هیجان، تهران: نشر سخن، 1376 ش.
  20. تبریزیان، عباس، خبرگزاری رسا، 1395، کد خبر: 458963 (https://rasanews.ir/fa/news)
  21. تبریزیان، عباس، درس طب در روایات، مدرسۀفقاهت، 26/11/1395 ش
  22. ثعالبى، عبدالملک بن محمد، فقه اللغة، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1414 ق.
  23. جملى کاررى/ ترجمه: عباس نخجوانى و عبدالعلى کارنگ، سفرنامه کاررى، 1 جلد، اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقى - تبریز، چاپ: اول، 1348 ش.
  24. جواد علی، المفصل فى تاریخ العرب قبل الإسلام، بیروت: دار الساقی، 1422 ق.
  25. جوادی آملی، عبدالله، مفاتیح الحیات (ویراست دوم)، قم: نشر اسراء، بهار 1395 ش.
  26. حر عاملى، محمد بن حسن، وسایل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام، 1409 ق.
  27. حمزه گنجی، روان‌شناسی عمومی، تهران: نشر ساوالان، 1386 ش.
  28. خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، مصاحبه با رضا منتظر، محقق و پژوهشگر طب اسلامی، کد خبر:۱۱۷۵۳۸۶؛ تاریخ نشر: 3/11/1391 ش. (https://iqna.ir/fa/news).
  29. راوندى، سعید بن هبة الله، الخرائج و الجرائح، قم: انتشارات مدرسه امام مهدى عجل الله تعالى فرجه الشریف، 1409 ق.
  30. راوندى، سعید بن هبة الله، الدعوات، قم: انتشارات مدرسه امام مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشریف)، 1407 ق.
  31. زمخشرى محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی، 1407 ق.
  32. زمخشرى، محمود بن عمر، أساس البلاغة، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1979 م.
  33. سبحانی، جعفر، الحدیث النبوی بین الروایة و الدرایة، قم: موسسه امام صادق، 1419 ق.
  34. سبحانی، جعفر، الرسائل الأربع، چاپ اول، قم: مؤسسۀ امام صادق، 1415 ق.
  35. سیستانى، على، الرافد فی علم الأصول، تقریر: منیر قطیفی، قم: لیتوگرافی حمید، 1414 ق.
  36. شبیری زنجانی، سیدموسی، کتاب نکاح، چاپ اول، قم: مؤسسۀ پژوهشی رأی‌پرداز، 1419 ق.
  37. شهید اول، محمد بن مکى، ذکری الشیعة، قم: مؤسسه آل‌البیت^، 1419 ق.
  38. صدوق، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا، تهران: جهان، 1378 ق.
  39. صدوق، محمد بن على، الخصال، قم: جامعه مدرسین، 1362 ش.
  40. صدوق، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه، قم: انتشارات اسلامى، 1413 ق.
  41. صدوق، محمدبن علی، اعتقادات الامامیه، قم: نشر کنگره شیخ مفید، 1414 ق.
  42. طباطبایى سید محمد حسین، المیزان، قم: انتشارات اسلامى، 1417 ق.
  43. طبرسی، احمدبن علی، الإحتجاج، مشهد: مرتضی، 1403 ق.
  44. طبرسى، على بن حسن، مشکاة الأنوار، نجف: المکتبة الحیدریة، 1385 ق.
  45. طبرى ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت: دار المعرفه، 1412 ق.
  46. طوسی، محمدبن حسن، الإستبصار، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1390 ق.
  47. طوسی، محمدبن حسن، الأمالی، قم: دارالثقافه، 1414 ق.
  48. طوسی، محمدبن حسن، تهذیب الأحکام، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1407 ق.
  49. عسکرى، حسن بن عبدالله، الفروق فی اللغة، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1400 ق.
  50. علم­الهدی، سیدمرتضی، ألامالی، قاهره: دارالفکر العربی، 1998 م.
  51. عنصرالمعالی، کیکاوس‌بن‌اسکندر، قابوس‌نامه،تحقیق  غلامحسین یوسفی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی (آموزش انقلاب اسلامی)، چ 18، 1395 ش.
  52. عیاشی، محمدبن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران: المطبعة العلمیه، 1380 ق.
  53. فخرالدین رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1420 ق.
  54. فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم: هجرت، 1409 ق.
  55. فیومى، احمد بن محمد، المصباح المنیر، قم: هجرت، 1414 ق.
  56. قرآن کریم
  57. کشی، محمدبن عمر، اختیار معرفة الرجال، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1363 ش.
  58. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407 ق.
  59. گتری هـ. آ. مبانی تغذیه، ترجمه‌ مینو فروزانی، تهران: انتشارات شرکت سهامی چهر، 1372 ش.
  60. گفتگو با دکتر آقارفیعی؛ جراح و متخصص طب اسلامی، سایت تبیان، 3/6/1392 ش.
  61. محمدى رى‏شهرى، محمد، حکم النبى الأعظم «صلى الله علیه و آله و سلم»، قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، 1429 ق.
  62. محمدى رى‏شهرى، محمد، دانشنامه احادیث پزشکى، موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر - قم، چاپ: 6، 1385 ش.
  63. محمدى رى‏شهرى، محمد، دانشنامه قرآن و حدیث، موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر - قم، چاپ: 2، 1391 ش.
  64. مفید، محمد، المسائل السرویة، قم: کنگره شیخ مفید، 1413 ق.
  65. نسوى، شهاب الدین محمد، نفثة المصدور، نشر ویراستار - تهران، چاپ: دوم، ش‏1370.
  66. همدانى، آقارضا، مصباح الفقیه، قم: مؤسسة الجعفریة، 1416 ق.
  67. Sophie M. T. Wehrens, Skevoulla Christou, Cheryl Isherwood, Benita Middleton, Michelle A Gibbs, Simon N Archer, Debra J Skene, Jonathan D Johnston, Meal Timing Regulates the Human Circadian System, Current Biology, 2017 Jun 19;27(12):1768-1775.e3.
  68. Fatema Alkhulaifi, Charles Darkoh, Nutrients, Meal Timing, Meal Frequency and Metabolic Syndrome, 2022 Apr 21;14(9):1719
  69. Emily N C Manoogian, Amandine Chaix, Satchidananda Panda, When to Eat: The Importance of Eating Patterns in Health and Disease, J Biol Rhythms, 2019 Dec 8;34(6):579–581.
سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت
دوره 8، شماره 3
پاییز 1403
صفحه 518-535