هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه حافظه کوتاه مدت، عملکرد خواندن و  پیشرفت تحصیلی دو زبانه ها و یک‌زبانه‌ های زودهنگام و ارائه یک الگوی تبینی در دانش آموزان پسریک زبانه و دو زبانه انجام شده است.
مواد و روش ها: تعداد380 دانش آموز پایه پنجم دبستان (188دوزبانه فارس-ترک و 192یک زبانه فارس) شهر بجنورد با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. جهت سنجش حافظه کوتاه مدت از اشکال پیچیده ری و استریت(ROCFT) ، جهت سنجش عملکرد خواندن از ابزار عملکرد خواندن و نارساخوانی (نما) و ازمیانگین نمرات پایان سال دروس ریاضی، فارسی و علوم به منظور سنجش پیشرفت تحصیلی استفاده شد.  از روش مدل یابی معادلات ساختاری جهت تحلیل داده ها استفاده شده.
یافته ها: یافته ها نشان می دهند که در هر دو گروه،  اثر مستقیم حافظه کوتاه مدت بر پیشرفت تحصیلی و  اثر غیرمستقیم حافظه کوتاه مدت بر پیشرفت تحصیلی با واسطه عملکرد خواندن مثبت و معنادا دار بود. در هر دوگروه، بالاترین ضریب مسیر بین حافظه کوتاه مدت و پیشرفت تحصیلی  و پایین ترین ضریب بین عملکرد خواندن و پیشرفت تحصیلی مشاهده شد. در تمام مؤلفه ها بجز خرده مقیاس های حذف آواها  و خواندن ناکلمات (در متغیر عملکرد خواندن) دوزبانه ها نمرات داشتند.
نتیجه گیری: نتیجه آن که یادگیری مهارت های یک زبان مانند خواندن و نوشتن به غنی سازی مهارت های زبان دیگر و افزایش آواها و معانی در حافظه کمک می‌کند و تبحر بدست آمده در یک زبان به زبان دیگر منتقل می‌شود. لذا افراد دوزبانه به دلیل برخورداری از دانش و اطلاعات و تجربه های  بیشتر در حوزه های زبانی مختلف مهارت های بیشتری در مقایسه با یک زبانه ها دارند.