1
دانشجوی دکترای، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.
2
استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران
3
استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.
چکیده
ابوعلی نحوی از دانشمندان مسلمان قرن سوم و چهارم هجری است که آرا و نظرات او در نحو مورد استناد ادیبان و مفسران قرار گرفته است. دانش وسیع ابوعلی در علوم ادبی و علم اعراب و قرائات، او را به سمت و سوی تفسیرادبی قرآن نیز سوق داده است. این نوشتار مبانی، اصول، روش، گرایش، سبک و مذهب تفسیری حاکم بر نظرات او را بررسی کرده است و نشان داده است که دیدگاهها و روش ابوعلی در سه زمینه قابل بررسی است: «غریب القرآن»، «النص القرآنی» و«تفسیر ادبی». در زمینۀ غریب القرآن، ابتدا کلمه یا آیهای را که مشکل مینماید بیان می کند، و بعد از جرح و تعدیل نظرات علمای پیشین وبیان نکات مشترک آن ها، نظر قاطع خود را ابراز میدارد. در زمینهی نص قرآنی، به چهار روش: «تفسیر قرآن به قرآن»، «تفسیر قرآن با قرائات دیگر»، «تفسیر قرآن با حدیث» و «تفسیر با توجه به استناد به اقوال دیگران» عمل میکرد و در تفسیر ادبی بررسی معنایی لغت، صرف و نحو، و اعراب آیات را محور تفسیر قرار میدهد. اودر تفسیر ادبی لغتمحور، به جستجوی دلالت نخستین لفظ در عصر نزول قرآن میپردازد وبا توجه به تطور دلالت لفظ در طول زمان، به کالبدشکافی دقیق کلمه پرداخته است. اوگاهی صرف و نحو را محور قرار میدهد و به پژوهشهای لفظی و عبارتی آیات قرآن میپردازد و زمانی دیگر با توجه به نقش کلمه در جمله اظهارنظر میکند. ابوعلی با بررسی ادبی آیات، زیبایی بیانی قرآن را روشن میسازد و با بیان نکاتی چون حذف و ایجاز به روشنتر کردن معانی آیات کمک میکند.