1
دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران
2
استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران
چکیده
قاعده الزام از قواعد مشهور فقهی بلکه از قواعد اجماعی است و فقهای شیعه بر اثبات قاعده و جریان آن در فقه امامیّه اتّفاق نظر دارند، مراد از قاعده الزام، ملتزم کردن مخالفان مذهب امامیّه و کفّار به احکام و تکالیفی است که خودشان به آن اعتقاد دارند بنابراین از دیدگاه فقهای شیعه، قاعده الزام یک قاعده فقهی است که شیعه را مجاز میسازد پیروان اهل سنّت یا پیروان سایر مذاهب را به معتقدات خود ملزم سازد و از این رهگذر منتفع گردد به همین مناسبت بحث از قاعده الزام جایگاه خاصّی در فقه دارد. اسلام که یک آئین الهی و آسمانی است نه تنها در عرصههای باور، اندیشه و گرایش علمی انسان، دیدگاههای جامعی عرضه نموده است، بلکه در حوزههای عملی نیز دستورالعملها، بایدها و نبایدهای مبتنی بر مبانی منطقی وضع نموده است که از نمونههای آن، میتوان به «قاعده الزام» اشاره نمود، قاعدهای که از آن با عنوان همزیستی فقهی یاد شده است. نتایج حاصل از تحقیـق نشان میدهد بر اساس این قاعده، هر مذهبی بـه همان احکام و قوانینی که خود بدان اعتقاد و باور دارد مُلزم میشود، این همان معنای حدیث معروف «اَلزِمُوهُم بِما اَلزَمُوا بِهِ اَنفُسَهُم» میباشد. از نظر گستره و کاربرد نیز قاعدهای است عامّ، که علاوه بر ابواب احوال شخصیّه، در همه یا در اکثر ابواب فقهی، قابل اجراسـت.