هدف: با توجه به اینکه در آستانه تدوین برنامه هفتم توسعه هستیم، بررسی و آسیب‌‌شناسی برنامه‌‌های گذشته در مواجهه با مسائل خانواده و ارزیابی رویکرد اتخاذ شده، به‌‌منظور اصلاح فرایند تدوین هرچه کارشناسی‌‌تر برنامه هفتم حائز اهمیت است از این‌‌رو در مطالعه حاضر به تحلیل جامعه‌‌شناختی تأثیرات برنامه‌‌های پنج‌‌ساله توسعه بر نهاد خانواده؛ با تأکید بر آسیب‌‌های آن پرداخته شد.
مواد و روش ها: روش مطالعه حاضر کیفی و در آن از تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. جامعه آماری این مطالعه را اسناد رسمی و کتابخانه‌‌ای  و صاحب‌‌نظران تشکیل می‌‌دادند. نحوه انتخاب مبتنی بر روش‌‌نمونه‌‌گیری هدفمند بود و بر مبنای اشباع‌‌نظری 11 سند مرتبط با موضوع پژوهش بررسی و با 15 نفر مصاحبه شد. ابزار گردآوری اطلاعات چک لیست و مصاحبه بود است. در این مطالعه برای ارزیابی نتایج به‌‌دست آمده از معیارهای قابلیت اطمینان، اعتبار، قابلیت انتقال و تأییدپذیری استفاده شد. سرانجام تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش کدگذاری پیشینی (قیاسی) استفاده شد.
یافته‌‌‌‌ها: با تحلیل برنامه‌‌های اول تا ششم توسعه 5 مضمون اصلی حمایت از خانواده، فرزند‌‌آوری، حمایت از زنان سرپرست خانوار، اصلاح ساختار تصمیم‌‌ساز زنان و خانواده و حمایت از گروه‌‌های آسیب‌‌پذیر شناسایی شد. برنامه‌‌های توسعه از نظر محتوایی در ارتباط با نهاد خانواده ایرادات متعددی دارد و با ارزیابی مهم‌‌ترین شاخص‌‌های برنامه‌‌های توسعه مشخص شد طلاق روند افزایشی، فرزندآوری و به موازات آن ازدواج روند کاهشی داشته است.
نتیجه‌‌گیری: این نتیجه نشان از این دارد که برنامه‌‌های توسعه بر نهاد خانواده نه تنها اثر مثبت قابل توجهی نداشته‌‌اند بلکه به‌‌طور منفی بر نهاد خانواده مؤثر بوده‌‌اند.